Walor edukacyjny to zdaniem uczestników największa wartość wizyty studyjnej w Szwecji, zorganizowanej przez Krakowski Holding Komunalny S.A. W ramach konsultacji społecznych związanych z budową krakowskiej ekospalarni mieszkańcy Mogiły i Łęgu, radni dzielnic XIV i XVIII, radni miejscy, przedstawiciele lokalnych stowarzyszeń, Polskiego Klubu Ekologicznego oraz dziennikarze zwiedzili dwie spalarnie: EC Högdalen w Sztokholmie i EC Vattenfall w Uppsali oraz zbiorczy punkt gromadzenia odpadów.

Zgodnie z uchwałą Rady Miasta Krakowa z 5 listopada 2008 r. Holding odpowiada za budowę i eksploatację ekologicznej spalarni odpadów, która po segregacji i recyklingu będzie ostatnim elementem systemu gospodarki odpadami.

Wizyta studyjna została zorganizowana na prośby mieszkańców, samorządowców i innych środowisk zainteresowanych funkcjonowaniem zakładów termicznej utylizacji śmieci oraz zasadami gospodarki odpadami wyjaśnia Małgorzata Marcińska, wiceprezes KHK S.A.. Zależało nam, aby uczestnicy wyjazdu studyjnego zdobyli informacje u źródła i wyrobili sobie własną opinię. Szwecję jako cel wyjazdu wybraliśmy ze względu na rygorystyczne normy ekologiczne, bardziej restrykcyjne niż europejskie. Szwecja jako kraj UE musi stosować obowiązujące normy, ale na własne życzenie chce być jeszcze bardziej restrykcyjna, podobny system gospodarki odpadami oraz porównywalną z Polską siecią ciepłowniczą. W południowej części Szwecji, gdzie byliśmy klimat jest podobny do polskiego.

Szwedzi nie marnują energii zawartej w odpadach, wyrzucając je na składowiska, tylko traktują śmieci jak paliwo, produkując z nich energię cieplną i elektryczną, ogrzewając domy i instytucje. W 24 spalarniach (największe znajdują się  w Sztokholmie, Uppsali, Malmo, Göteborgu) utylizują 45 procent odpadów. Uzyskują w ten sposób zieloną energię odnawialną, której produkcja jest bezpieczna dla środowiska, w przeciwieństwie do spalania węgla stosowanego w Polsce.

Pierwszym obiektem, który zwiedzili uczestnicy wyjazdu studyjnego była EC Högdalen w Sztokholmie. Jest to największa w Europie spalarnia odpadów komunalnych, przetwarzająca 750 tysięcy ton odpadów rocznie, położona na terenie parku narodowego w odległości zaledwie 12 kilometrów od centrum miasta. Obiekt powstały w latach 70. był stopniowo rozbudowywany. Obecnie w czterech piecach rusztowych spalane są odpady komunalne (ponad 500 tys. ton) i przemysłowe (ponad 200 tys. ton) ze Sztokholmu oraz Norwegii i Finlandii. Spalarnia produkuje 450 GWh energii elektrycznej i 1700 GWh ciepła. Właścicielami zakładu są firma Fortum oraz miasto Sztokholm.

Zwiedzanie EC Högdalen rozpoczęło się bunkra, do którego śmieciarki zrzucają śmieci. Maksymalny okres składowania odpadów w tym miejscu wynosi dobę. Uczestnicy wyjazdu zwracali uwagę, że jest to jedyne miejsce gdzie odczuwalny jest nieprzyjemny zapach. Zasysanie powietrza wewnątrz bunkra eliminuje wydostawanie się go na zewnątrz. Śmieciarki są kontrolowane przez pracowników spalarni, którzy sprawdzają czy w dostarczanych odpadach nie ma elementów toksycznych. Z bunkra śmieci podawane są za pomocą specjalnych szczypców do kotła, gdzie w temperaturze tysiąca stopni najpierw są suszone, a potem spalane w bardzo wysokiej temperaturze.

Zanieczyszczenia wydzielane w procesie spalania są neutralizowane dzięki najnowocześniejszym technologiom. Spaliny są oczyszczane najpierw w filtrze elektromagnetycznym, później chemicznym. Rtęć i dioksyny są wychwytywane w filtrach workowych, pokrytych węglem aktywnym. W kominie zamontowane są urządzenia monitorujące. Wielkość emisji można śledzić na wielkiej tablicy w dyspozytorni. Podczas wizyty krakowskiej grupy wskazania były dziesięciokrotnie niższe niż normy europejskie.

Podczas spotkania po zakończeniu zwiedzania Marek Andrzejewski z EC Högdalen odpowiadał na pytania mieszkańców i samorządowców. Wyjaśniał, że powstanie zakładu nie wywołało obaw mieszkańców, sąsiedztwo spalarni nie wpływa niekorzystnie na ceny nieruchomości. Podkreślił, że ze względu na dobrą infrastrukturę ta dzielnica cieszy się sporym powodzeniem mieszkańców.

W bezpośrednim sąsiedztwie spalarni znajdują się osiedla mieszkaniowe. Teren wokół spalarni Högdalen jest gęsto zaludniony, mieszkańcy często korzystają z terenów rekreacyjnych wokół zakładu. Dzięki sieci dróg i organizacji pracy obiektu transport odpadów do spalarni nie jest uciążliwy dla mieszkańców.

W Uppsali domy mieszkalne znajdują się po drugiej stronie ulicy, przy której położona jest spalarnia. EC Vattenfall przetwarza rocznie 355 tysięcy ton odpadów komunalnych oraz w drugiej części obiektu mieszankę torfu i drewna. Ze względu na wysoką opłacalność spalania odpady sprowadzane są nie tylko z przyległych gmin, ale również z Norwegii i Finlandii. Rocznie produkuje 1700 GWh energii cieplnej i 250-350 GWh energii elektrycznej. Podobnie jak w Högdalen emisja zanieczyszczeń jest znacznie niższa niż rygorystyczne normy europejskie np. Emisja dioksyn wynosi 0,001-0,04 nanograma na metr3 przy normie 0,1 nanograma na metr3.

Przedstawiciele obu zakładów podkreślali korzyści ekonomiczne, wynikające z termicznej utylizacji odpadów. Uspokajali, że przy wyśrubowanych normach i stałej kontroli obiekty są bezpieczne dla środowiska naturalnego i ludzi. Nils Lundkvist z Wydziału Gospodarki Odpadami Urzędu Miasta w Sztokholmie podkreślił, że w spalarni Högdalen nie było awarii od kilkunastu lat temu.

Dodatkowym punktem programu była wizyta w Zbiorczym Punkcie Gromadzenia Odpadów w Uppsali, gdzie mieszkańcy przywożą śmieci wielkogabarytowe, elektronikę, gruz itp. Uwagę krakowian zwrócił duży ruch w tym miejscu. W czasie 20 minut do centrum recyklingu przyjechało kilkanaście osób pozbywających się niepotrzebnych sprzętów domowych, opon, pozostałości po remoncie.

Ważnym elementem całej wizyty była edukacja ekologiczna. Przewodnik polskiej grupy dr Józef Neterowicz, mieszkający od 30 lat w Szwecji, obszernie wyjaśniał zasady gospodarki odpadami, pokazywał efekty działań wprowadzonych wiele lat temu, zwracał uwagę na proekologiczne podejście mieszkańców, tłumaczył i odpowiadał na dziesiątki pytań.

Uczestnicy wizyty studyjnej byli pod dużym wrażeniem tego, co zobaczyli. Ważne jest dla nich również to, że lokalizacja ekospalarni w dzielnicy oznacza inwestycje w drogi, chodniki, boiska i obiekty rekreacyjne, a także tańsze śmieci dla mieszkańców oraz podłączenie do sieci cieplnej.

Wizyta studyjna została sfinansowana ze środków KHK S.A., wypracowanych podczas działalności operacyjnej spółki m.in. ze szkoleń i konferencji. W przeciągu dwóch miesięcy Holding zaprosi mieszkańców i samorządowców do zwiedzenia w Niemczech termicznych oraz mechaniczno-biologicznych instalacji utylizacji odpadów.

Pomysł budowy ZTPO nie jest nowy. Powstanie krakowskiej ekospalarni zostało wpisane w szereg uchwał Rady Miasta Krakowa, począwszy od 1992 r. przez „Plan gospodarki odpadami dla miasta Krakowa”, „Strategię rozwoju”, „Wieloletni plan inwestycyjny”, a także wojewódzki i krajowy plan gospodarki odpadami, który zaleca budowę takich obiektów w miastach powyżej 300 tysięcy mieszkańców.

Krakowski Holding Komunalny, który decyzją radnych jest odpowiedzialny za inwestycję Zakład Termicznego Przetwarzania Odpadów chce zbudować ekospalarnię, która będzie utylizować tylko te odpady z gospodarstw domowych, których nie można odzyskać poprzez recykling lub kompostowanie. ZTPO będzie jednocześnie produkować energię elektryczną i cieplną dla mieszkańców Krakowa. Będzie wykorzystywać najlepsze dostępne techniki (BAT). Ekospalarnia pozwoli na   spełnienie wymogów Unii Europejskiej, która już od 2010 r. nakazuje nam ograniczenie składowania odpadów o 75 procent (w stosunku do wytworzonych w 1995 r.), osiągnięcie poziomu 55 procent recyklingu oraz jednocześnie zakazuje od 2013 roku składowania odpadów, których wartość opałowa jest wyższa niż 6 MJ/kg (odpady produkowane w Krakowie mają prawie 8 MJ/kg).

Termiczna utylizacja odpadów jest rekomendowana w studium wykonalności dla kilku polskich miast, jest również stosowana w ponad 400 spalarniach w Europie. Jest to metoda powszechnie znana, sprawdzona ekonomicznie i ekologicznie

GALERIA ZDJĘĆ Z WIZYTY W SZWECJI

Makieta spalarni w Högdalen

Śmieciarki zaraz po przyjedzie zrzucają śmieci do bunkra, skąd transportowane są do kotła

Dr Józef Neterowicz tłumaczy zasady działania spalarni

EC Vattenfall w Uppsali. Na powitanie gości z Krakowa wywieszono polską flagę

Kocioł w spalarni w Uppsali

Dyspozytornia spalarni w Uppsali. Na monitorach można śledzić przebieg całego procesu technologicznego oraz poziom emisji zanieczyszczeń

EC Vattenfall – spalarnia w środku to nowoczesna fabryka

Fragment systemu oczyszczania spalin

W kotle cały utrzymywana jest temperatura ok. 1000 stopni Celsjusza